دفتر تقریب مذاهب اسلامی
FA
 
آخرین مطالب

ابهام در معنای تقریب مانع بزرگ تقریب مذاهب است

 
تاریخ انتشار: 1396/04/26    تعداد بازدید: 165

ابهام در معنای تقریب مانع بزرگ تقریب مذاهب است

عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب گفت: ابهام در معنای تقریب می‌تواند یک مانع بسیار بزرگ برای تقریب در میان جهان اسلام باشد.

عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب گفت: ابهام در معنای تقریب می‌تواند یک مانع بسیار بزرگ برای تقریب در میان جهان اسلام باشد.

به گزارش خبرنگار مهر، متن پیش رو مصاحبه‌ای است با حجت الاسلام مهراب صادق نیا عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب است که به مناسبت هفته وحدت در ادامه می خوانید.

 

ضرورت پرداختن به تقریب مذاهب

 حجت‌الاسلام صادق نیا در مورد ضرورت پرداختن به تقریب گفت: مسئله تقریب شاید در یک دوره به عنوان یک شعار زیبا و یا به عنوان یک موضوع یا نظریهٔ علمی اجتماعی جالب‌توجه و ویترینی نگاه می‌شد و باعث تزیین اندیشه‌ها می‌شد؛ ولی در روزگار ما تقریب مذاهب با همدیگر از جهت‌های مختلفی ضرورت پیدا کرده است و به عنوان یک اولویت اساسی دنبال می‌شود. از یک سوی تشتت مذاهب از همدیگر باعث شده است که انسجام جامعه اسلامی از بین برود و از سوی دیگر منازعات مذهبی در نهایت بد خواهان را به آرزوی خود که ایجاد دین هراسی و اسلام هراسی است را خوشحال می‌کند. به این دلیل که تکیه بر تمایزات مذهبی به معنای آن است که جامعه دینی در معرض فروپاشی قرار دارد و آن انسجام اولیه را از دست بدهد و حتی بیشتر از آن منازعاتی را در جامعه جهانی پدید آورده که گاه خونین هم هستند و باعث قتل و کشتار و غارت و از این قبیل مسائل می‌شود است.

 وی ادامه داد: این وضعیت بشر امروز را به این نتیجه رسانده است که باید برای از بین بردن این تهدیدها، به سمت تقریب مذاهب بروند به سمت اینکه مذاهب به همدیگر نزدیک شوند تا حرف همدیگر را بفهمند و اگر ابهامی درباره یکدیگر دارند برطرف کنند. دست‌کم حالتی پدید بیاید که مذهب زمینه پیدایش خشونت‌ها و پیدایش جنگ را فراهم نکند یا بهتر است گفته شود مذهب زمینه شقاق و فروپاشی اجتماع را پدید نیاورد از این نظر جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند تقریب هست.

 عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب افزود: شاید تا پیش‌ازاین تقریب مذاهب در جهان اسلام بیشتر یک شعار و یا یک نمایش سیاسی بود ولی الآن واقعیت نشان می‌دهد که تقریب یک ضرورت است. زیرا جامعه اسلامی را از خطر چند پارگی و به جان هم افتادن نجات می‌دهد. و آن‌ها را برای دست‌یابی به آرمان‌هایی که برای همه گروه‌های اسلامی را فراهم می‌آورد، منسجم و تقویت می‌کند. از این نظر تقریب یک امر ضروری است و ضرورتش هم یک امر بدیهی است.

 اسباب ناکامی تقریب در جهان اسلام

 صادق نیا در مورد اسباب ناکامی تقریب در جهان اسلام گفت: یکی از اسباب ناکامی تقریب مذاهب آن است که برنامه تقریب توسط نخبگان و بدون توجه به بسترهای توده‌ای دنبال می‌شود و این در حالی است که اختلافات و تشتت مذهبی در سطح توده مردم هست. فاصله بین توده مردم با نخبگان و یا اندیشمندان جامعه به حدی زیاد است که متأسفانه امکان از بین بردن اختلافات پدید نیامده است. یعنی نخبگان گاهی از وحدت می‌گویند و توده بر طبل تمایز می‌کوبد. وی ادامه داد: ضرورتی که نخبگان جامعه برای تقریب مذاهب احساس می‌کنند به نسل پایین‌تر یا به گروه‌های اجتماعی دیگر و به توده مردم منتقل نشده است. اینجاست که هر چه نخبگان بر وحدت جامعه و تقریب مذاهب در جهان اسلام تأکید بورزند، اما توده مردم هم چنان تمایل دارند به آن شکاف و تمایز مذهبی خود با دیگر مذاهب اسلامی ادامه دهند.

 این استاد دانشگاه افزود: اختلاف بین توده مردم نشان‌دهنده آن است که نخبگان به رسالت خود خوب عمل‌نکرده‌اند. مباحث مربوط به وحدت و تقریب مذاهب در سطح کلان باقی‌مانده است و امکان تسرّی آن به توده مردم برای نخبگان وجود نداشته و شاید هم میلی وجود نداشته نخبگان جامعه توده مردم را توجیه کنند. و مردم به همان حالت باقی‌مانده‌اند.

 وی گفت: نکته دیگر از عوامل ناکامی وحدت اسلامی، ابهامی است که درباره مسئله وحدت و تقریب وجود دارد زیرا هنوز روشن نیست که منظور و مراد ما از تقریب چیست؟ وقتی ما از وحدت اسلامی صحبت می‌کنیم منظور ما این است که هر کس دست از گرایش‌های مذهبی خود بردارد و به مذهب گروه دیگر متمایل شود؟ آیا منظور ما این است که اصول هر مذهبی زیر پا گذاشته شود یا مذهب جدیدی درست شود تا همه مذاهب را زیر پروبال خودسر و سامان دهد؟ به‌بیان‌دیگر همه از باورداشت های خود دست بردارند و مذهبی جدید و فراگیر بسازند؟! یا منظور ما چیز دیگری است به‌هرحال به‌اندازه‌ای که این موضوع ضرورت دارد متأسفانه درباره چندوچون آن و چگونگی رخ دادن آن صحبتی نشده است.

 صادق نیا ادامه داد: به همین دلیل است که تقریب یک مسئله نا روشنی است برای همه از نخبگان جامعه تا توده مردم و ممکن است کسی از آن استقبال نکند. یا اینکه اساساً اصلاً اتفاق نیفتد. به‌هرحال ممکن است اهل سنت فکر کنند که تقریب به آن معنا است که باید مذهب خود را رها کنند و شیعه شوند و یا حتی شیعیان فکر کنند تقریب به آن معناست که باید تمایزات مذهبی خود را کنار بگذارند و سنی شوند. به‌هرحال ممکن است از دو طرف مورد استقبال قرار نگیرد درحالی‌که اگر معنای تقریب برای طرفین روشن شود و گفته شود که تقریب اساساً به آن معناست که نسبت به هم داوری‌های منفی نداشته باشند. تقریب به این معناست که همدیگر را بپذیریم، دگر پذیر باشیم دیگری را با هر مذهبی که دارد بپذیریم و آن را به رسمیت بشماریم و این نه به آن معناست که به او حق دهیم نه اینکه مذهب او را درست بدانیم. آن‌وقت می‌بینیم که مشکلی پیش نخواهد آمد. ابهام در معنای تقریب در مواضع خود می‌تواند یک مانع بسیار بزرگی برای پیدایش تقریب در میان جهان اسلام باشد.

 وی افزود: واقعیت آن است که خیلی از افراد در جهان اسلام از تشتت و فرقه‌گرایی روزگار می‌گذرانند و هویت آن‌ها در گرو همین اختلافات مذهبی است. این‌ها به‌صورت طبیعی نمی‌توانند قبول کنند که جامعه اسلامی به سمت همگرایی برود و تقریب در آن صورت بگیرد. این‌ها دامنه اختلاف را پررنگ می‌کنند و احساس آن‌ها این است که باید هر چه بیشتر در جامعه اسلامی اختلاف باشد.

 وی ادامه داد: مسئله تقریب در جهان اسلام، موانع تاریخی دارد که هنوزِ بعضی افراد بر آن تأکید دارند و بر آن دامن می‌زنند. مثلاً در سقیفه چه گذشت اینکه در زمان جانشینی پیامبر (ص) به لحاظ تاریخی حق با چه کسی بود این‌گونه مسائل در حال حاضر در مقابل اهمیت وحدت اسلامی و تقریب مذاهب اهمیت کمتری دارند. زیرا پرداختن به مسائل تاریخی چیزی را عوض نمی‌کنند و خود مانعی است برای تقریب مذاهب اسلامی در جهان اسلام. آگاهی از آن تاریخی برای اینکه موضوعی برای آن بحث باشد فرق می‌کند یعنی وجهی ندارد که با اهل سنت در این خصوص مشاجره کنیم. زیرا این دعوای طرفین به هر سمتی برود چیزی را حل نمی‌کند. در حوادث تاریخی در بین طرفین دیدگاه مختلفی وجود دارد و نباید مشابهتی وجود داشته باشد. و این نباید سبب شود که تشابهات بین یکدیگر که کم نیستند را فراموش کنیم.

 دلایل بیرونی ناکامی تقریب

 این استاد دانشگاه گفت: در جهان متشتت امروز طبیعی است که بدخواهانی باشند که خیلی مایل نیستند جهان اسلام همگرا شود زیرا در صورت این همگرایی سرمایه اجتماعی فوق‌العاده‌ای پیدا خواهد شد. قاعدتاً بدخواهانی هستند که نمی‌گذارند جهان اسلام به سمت همگرایی برود و جهان اسلام را برای نرسیدن به تقریب ناکام می‌گذارند. نباید عوامل بیرونی را فراموش کرد.

 وی افزود: تعلقات مذهبی نباید به تعلقات اجتماعی تبدیل شود. تعلقات مذهبی می‌توانند آدم‌ها را به هم نزدیک کنند اما نباید مبنای شکل‌گیری جوامع باشد، متأسفانه در حال حاضر ساختارهای اجتماعی ما بر همین مبنای تعلقات مذهبی است. اگر تعلقات مذهبی وسط بیایند چون هم‌مذهب تفسیرپذیر است و هم مذاهب مختلفی هستند که به‌صورت طبیعی تعلقات مذهبی نه‌تنها به‌صورت طبیعی باعث وحدت نخواهد شد بلکه باعث ازهم‌گسیختگی جامعه خواهند شد. باید چاره‌ای اندیشید و تدبیری انجام داد که این اتفاق نیفتد.

 صادق نیا ادامه داد: نباید اختلافات تعلقات مذهبی و دینی افراد مبنای شکل‌گیری جوامع باشد، اگر این‌طور باشد در خود جامعه ایران جامعه یکدستی نخواهیم داشت چون‌که در جامعه ایران سنی مذهب زیادی وجود دارد مسیحی مذهب کلیمی مذهب هست و مابقی مذاهب دیگر هم ممکن هست وجود داشته باشند. اگر قرار است تعلقات مذهبی به‌مثابه تعلقات اجتماعی باشد آن‌وقت جامعه ایران قاعدتاً دیگر نمی‌تواند یک جامعه باشد زیرا تعلقات مذهبی متفاوت است. حتی شیعیان هم نمی‌توانند یک گروه شوند زیرا از تشیع تفسیرهای متفاوتی وجود دارد که این‌ها نمی‌توانند باهم در یکجا جمع شوند. این یک بحثی است که باید چاره‌ای اندیشی کرد که ضمن حفظ هویت مذهبی شیعه و سنی وحدت هم به وجود بیاید. باید از شعارزدگی دست برداشته و در سطح تشکیل اجلاس و همایش نمانیم زیرا اجتماع علمای شیعه و سنی که هرسال دورهم جمع شوند گرچه خوب و مفید است ولی پایان ماجرای اختلاف نیست بلکه عمده اختلافات به توده مردم برمی‌گردد و لازم است در کنار این برنامه‌ها توجهی هم به توده مردم و تلاش برای تقریب بین آن‌ها شود.

 وی گفت: باید معضلات عاطفی که مانع ایجاد تقریب می‌شود را برداشته شود. زیرا این‌یک مسئله عقیدتی و علمی نیست؛ مانع ایجاد تقریب گاهی ریشه در مسائل عاطفی دارد زیرا یک سری چیزهایی وجود دارد که شیعیان را می‌رنجاند و به همان دلیل حاضر نیستند با سنی‌ها تقریب و وحدت ایجاد کنند و برای اهل سنت هم همین‌طور. شاید حتی حاضر نباشند با شیعیان یکجا باشند و یا حتی به دلیل داشتن مذهب خاص خود چه شیعه و چه سنی از مشاغلی محروم بمانند و این مسئله عاطفی است و سبب می‌شود سخت به تقریب ضربه بزند. ما یک سری درون‌مایه‌ها در مذهب اهل سنت و مذهب شیعه داریم که آن درو مایه‌ها مانع تقریب هستند. مثلاً روایات زیادی در نزد اهل شیعه و اهل سنت است که نتیجه آن‌ها می‌شود تکفیر یکدیگر. لذا ما نمی‌توانیم از تقریب مذاهب به نحو احسن صحبت کنیم پس باید برای این درون‌مایه‌ها چاره‌ای اندیشید تا مانع تقریب و وحدت نشوند.

 صادق نیا گفت: بیایم حوزه‌های علمیه مشترک دایر کنیم. مثل دانشگاه‌ها که در رشته‌های علمی در کلاس درس باهم هستند. کتاب‌های متناسب که از قبل تعریف‌شده و استاد مناسب این درس‌ها داشته باشند و در کنار این درس‌ها برای اینکه هرکدام از مذاهب به‌راحتی به مسائل دینی خود بپردازند امکاناتی متناسب با شرایط اینجا برایشان فراهم کرد. و به نظر من به این شکل تفاوت مذهبی برای آن‌ها شده خواهد بود.

 وی ادامه داد: سیاستمداران و عالمان فریقین باید موانع تقریب را رفع کنند و خود آن‌ها به اختلافات دامن نزنند و مسائل حل‌شده را در بین توده مردم منتشر کنند و به وحدت و تقریب به عنوان یک ضرورت نگاه کنند و آن ضرورت را در بین مردم منتقل کنند.

 این استاد دانشگاه در پایان گفت: اگر ضرورت تقریب را عالمان دینی بدانند نباید ترس از طرد شدن، منفور شدن و کم شدن مسائل مالی داشته باشند. به‌هرحال تقریب برای موافقان به آن محدودیت‌های را دارد که باید آن را پذیرفت. اختلافاتی که بین عالمان دینی وجود دارد لزومی ندارد که بین توده‌ی مردم منتشر شود و باید عواطف دینی مردم را کنترل کنند.


برچسب ها : صادق نیا, وحدت, دانشگاه

نظرات
نام *
پست الکترونیک *
متن *
کد امنیتی *

Captcha
دفتر تقریب مذاهب اسلامی


نشانی: ایران - قم - پردیسان
تلفن: 32802610 25 98+
فکس: 32802627 25 98+
کد پستی: 3749113357
صندوق پستی: 37185 - 178
پست الکترونیکی: info@urd.ac.ir
سامانه پیامکی: 3000135789

دانشکده ها

دانشکده شیعه شناسی
دانشکده ادیان
دانشکده مذاهب
دانشکده فلسفه
دانشکده زن و خانواده
دانشکده عرفان
دانشکده مجازی

خدمات فناوری اطلاعات

سامانه جامع آموزش
سامانه آموزش مجازی
سامانه پذیرش دانشجو
سامانه اتوماسیون اداری
پست الکترونیک
جستجو در کتابخانه
کتابخانه دیجیتال

درباره ما

رسالت و وظیفه‌ی اسلامی فرهیختگان حوزوی و دانشگاهی است که از قبیل آسیب‌ها و خسارت‌ها جلوگیری و با اقدامات سنجیده، علمی و عملی در رفع و یا حداقل مهارکردن این مشکل تلاش کنند. این رسالت خطیر دانشگاه ادیان و مذاهب را برانگیخت تا اقدام به تأسیس دفتر تقریب مذاهب بنماید و در امر پژوهش در باب وحدت اسلامی گام برداشته، در راه اعتلای امت اسلامی و تفاهیم مذهبی مسلمانان انجام وظیفه کند.

طراحی، توسعه و پشتیبانی: کویر سبز