دفتر تقریب مذاهب اسلامی
FA
 
آخرین مطالب

وحدت در جهان اسلام به دست خواص حاصل می‌شود

 
تاریخ انتشار: 1396/09/21    

وحدت در جهان اسلام به دست خواص حاصل می‌شود

وحدت و تقریبی که مرحوم امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری و مراجع بزرگ شیعه بر آن تأکید می‌کنند، به خاطر شرایط سیاسی روز نیست؛ بلکه این‌ها تعالیمی است که بزرگان ما در آموزه‌های اهل‌بیت(ع) یافتند و خواسته‌اند که این تعالیم را به آحاد شیعه منتقل کنند

* چه دغدغه‌ها و نگرانی‌هایی سبب می‌شود تا مقوله وحدت از اهمیت برخوردار شود؟

باید توجه داشته باشیم که اساساً هم‌زیستی مسالمت‌آمیز شیعه و اهل‌سنت یکی از آموزه‌های دینی ما است و ریشه در تعالیم ائمه و اهل‌بیت(ع) دارد. در روایات اهل‌بیت(ع) تأکید فراوانی بر معاشرت توأم با حسن نیت و هم‌زیستی برادرانه با اهل‌سنت مشاهده می‌شود. روایات عجیبی در ذهن دارم که شاید شنیدنش هم برای بعضی از ما امروزه کمی تعجب‌برانگیر باشد. به عنوان نمونه ائمه(ع) بر شرکت در نمازهای جماعت اهل‌سنت تأکید داشتند و خودشان هم در نمازهای جمعه و جماعت و نمازهای عید شرکت می‌کردند. از امام سؤال می‌شود که ما با برادران اهل‌سنت چگونه رفتار کنیم؟ حضرت می‌فرمایند: «همان‌طور رفتار کنید که امامان شما رفتار می‌کنند؛ ما با این‌ها اگر مریض می‌شوند، به عیادت‌شان می‌رویم، اگر کسی از این‌ها فوت کند، بر جنازه او حاضر می‌شویم...». گویا امام(ع) می‌خواهند بفرمایند تمام حقوق مسلمانی که دو نفر شیعه بر گردن یکدیگر دارند، باید میان شیعه و اهل‌سنت هم برقرار باشد و در حقوق مسلمانی تفاوتی ببین شیعه و سنی وجود ندارد.

در واقع وحدت و تقریبی که مرحوم امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری و مراجع بزرگ شیعه روی آن تأکید می‌کنند، به خاطر شرایط سیاسی روز نیست؛ بلکه این‌ها تعالیمی است که بزرگان ما در آموزه‌های اهل‌بیت(ع) یافتند و خواسته‌اند که این تعالیم را به آحاد شیعه منتقل کنند. این‌که مرجعیت بزرگ شیعه در عراق می‌فرماید «اهل سنت برادران ما نیستند، بلکه خود ما هستند»، ریشه در این تعالیم دارد. البته در شرایط امروزی و با در نظر گرفتن موضع استکبار جهانی علیه اسلام و مسلمین، این وحدت و هم‌زیستی مسالمت‌آمیز و این نزدیک شدن دل‌ها در بین پیروان مذاهب اسلامی ضرورتی دوچندان پیدا کرده است و بخش قابل توجهی از نخبگان در جهان اسلام به ضرورت این مسئله واقف‌اند. هم در بین شیعه و هم در بین اهل‌سنت بزرگانی داریم که دلسوزانه در این مسیر قدم برمی‌دارند و با آگاهی کامل از شرایط، تلاش می‌کنند که این وحدت هرچه کامل‌تر محقق شود.

 

* نقش سنی آمریکایی و شیعه انگلیسی در تفرقه‌افکنی بارها در بیانات مقام معظم رهبری اشاره شده است، نشانه‌ها و شاخص‌های این دو جریان چیست؟ هم‌اکنون چه جریاناتی در دنیای اسلام‌ به آن‌ها منتسب هستند؟

 جریان اسلام آمریکایی مکرراً در کلام مرحوم امام(ره) و مقام معظم رهبری مطرح شده است و در واقع اشاره دارد به اقلیتی در جهان اسلام که این اقلیت در واقع طبقه حاکم تعدادی از کشورهای اسلامی را تشکیل می‌دهد و به طور مشخص، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس را شامل می‌شود. این جریان بیش از آن‌که دلسوز تعالیم و ارزش‌های اسلامی و وضعیت مسلمین در جهان باشد، به دنبال حفظ تاج و تخت خودش است و در این مسیر آموزه‌های اسلام را به فراموشی می‌سپارد. اگر شرایط اقتضا کند، حاضر هستند با سران کشورهایی که به دشمنی با اسلام شهره هستند، بنشینند سر یک میز و شراب بنوشند و حمایت آن‌ها را جلب کنند.

امروزه در جهان اسلام کیست که نداند ایالات متحده آمریکا و دولت جعلی دست‌نشانده این کشور در غرب آسیا، دشمن‌ترین دولت‌ها و حاکمان در سطح عالم نسبت به مسلمانان هستند؟ ولی مشاهده می‌کنیم این جریان اسلام آمریکایی خیلی راحت با این‌ها ارتباط برقرار می‌کند و سر میز مذاکره می‌نشیند و با این‌ها معامله‌های چند میلیارد دلاری انجام می‌دهد. در واقع با این کار خود تمام ارزش‌های اسلامی را زیر سؤال می‌برد و تعالیم قرآن را که در آن از اعتماد به یهود و نصارا نهی شده، ندید می‌گیرد. قرآن صریحاً می‌فرماید: «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا الْيَهُودَ وَ النَّصاري أَوْلِياءَ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ وَ مَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْکُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمينَ/ ای مسلمانان! یهود و نصارا را به عنوان دوست و ولی نگیرید و اگر کسی از شما با یهود و نصارا ارتباط دوستانه برقرار کرد، او از همان‌ها محسوب می‌شود.»

البته روشن است که آیات شریفه در صدد نهی از هم‌زیستی مسالمت‌آمیز با پیروان دیگر ادیان نیست، بلکه در واقع نهیی که در آیه شریفه آمده است، معطوف به آن دسته از یهود و نصارا است که با اسلام و مسلمین دشمنی می‌ورزند و در صدد ریشه‌کنی اسلام و مسلمین هستند؛ والا آحاد مسلمین در سراسر عالم و از جمله در جمهوری اسلامی ایران هم‌زیستی کاملاً مسالمت‌آمیزی با پیروان سایر ادیان دارند. حال می‌بینیم جریان اسلام آمریکایی یا سنی آمریکایی بدون هیچ واهمه‌ای خیلی راحت با جریان‌های ضداسلامی ارتباط برقرار می‌کند و از حمایت آن‌ها برخوردار است و در مناطق مختلف به پشتوانه آن‌ها به مسلمان‌کشی می‌پردازد.

از طرف دیگر جریان شیعه انگلیسی را داریم که مقام معظم رهبری در سال‌های اخیر معرفی کردند. اگر بخواهیم خیلی خوش‌بینانه مواجهه داشته باشیم، مشخصه جریان شیعه انگلیسی سوء برداشت از تعالیم اهل‌بیت(ع) و در واقع سوء فهمی است که این‌ها از تعالیم اهل‌بیت(ع) دارند. اهل‌بیت(ع) در تعالیم‌شان از تعرض به مقدسات سایر مسلمین نهی‌های صریح کرده‌اند و روایات متعددی در این زمینه در منابع شیعه منعکس است. این جریان، این نهی‌ها را معطوف به شرایط خاص عصر حیات ائمه(ع) می‌دانند و معتقدند که امروزه با شرایط فعلی که شیعه در جهان پیدا کرده است، این نهی‌ها جایی ندارد. متأسفانه دولت‌های استکباری و در رأس همه دولت انگلستان و ایالات متحده از این جریان حمایت می‌کنند و شرایط را برای فعالیت این‌ها فراهم کرده‌اند.

 

* درباره نقش خواص در فراهم‌سازی وحدت میان مسلمین بگویید.

این سؤال خوبی است، به اعتبار این‌که اگر وحدت در جهان اسلام بخواهد اتفاق بیفتد، به دست خواص باید اتفاق بیفتد و اگر هم قرار باشد این وحدت محقق نشود، باز هم نقش خواص در آن برجسته است. به عبارت دیگر اگر بخواهیم وحدت اسلامی را محقق کنیم، باید روی خواص کار کنیم، چراکه توده‌های عوام همواره‌ها به دنبال خواص هستند و اگر ما احیاناً امروزه مشاهده می‌کنیم که پروژه وحدت چندان توفیقی حاصل نکرده است، طبیعتاً باید نوک پیکان اتهام را متوجه خواص امت بدانیم.

دقیقاً همین دو جریان که در سؤال قبل اشاره کردید، یعنی جریان اسلام آمریکایی و شیعه انگلیسی، خواصی هستند که در ناحیه هر دو مذهب، مانع اصلی تحقق وحدت اسلامی هستند. جریان اسلام آمریکایی بیش از همه به حفظ قدرت و تاج و تخت خودش می‌اندیشد و شیعه‌هراسی را در عالم دامن می‌زند، چون می‌داند که فکر شیعی فکری نیست که استبداد، خودکامگی و ظلم و ستم بر توده‌ها را برتابد. این‌ها هراس دارند از این‌که اگر تفکر شیعی مجالی برای عرضه پیدا کند، تاج و تخت این‌ها را تهدید خواهد کرد. این‌ها واهمه دارند نهضت امام حسین(ع) که در واقع الگوی شیعیان بوده و در سراسر تاریخ و از جمله در قرن اخیر در جمهوری اسلامی ایران مورد تأسی قرار گرفت، این الگو به توده‌های تحت حکومت آن‌ها هم سرایت کند و در واقع تاج و تخت آن‌ها را تهدید کند. طبیعتاً این طبقه حاکمان، آخوندهای درباری دست نشانده‌ای دارند که این طرز فکر آن‌ها را به لحاظ مذهبی تئوریزه و به توده‌ها منتقل می‌کنند. بنابراین این‌ها به این اعتبار مانع تحقق پروژه وحدت هستند. جالب این است که بدانیم اخیراً در کشور عربستان مرکز گفت‌وگوی ادیان هم تأسیس کرده‌اند، یعنی این‌ها در عین این‌که خودشان بزرگ‌ترین مانع برای گفت‌وگوی مذاهب اسلامی هستند و نمی‌توانند هم‌کیشان خود را برتابند، حالا داعیه گفت‌وگوی ادیان را دارند و برای این‌که پز روشنفکری بدهند و خودشان را به‌روز معرفی کنند، مرکز گفت‌وگوی ادیان تأسیس کرده‌اند که مضحک است.

از ناحیه شیعه هم همین جریان شیعه انگلیسی رأس جریان وحدت‌ستیز است و دائم بر کوس اختلاف می‌کوبد. هتاکانه‌ترین توهین‌ها را به برخی مقدسات مسلمین که قرآن کریم برای آن‌ها احترام قائل شده است، انجام می‌دهند. قران کریم ازواج پیامبر را امهات مؤمنین می‌خواند، این‌ها متعرض حریم این افراد می‌شوند به خیال این‌که حالا دارند خدمتی به مکتب اهل‌بیت(ع) می‌کنند و به خیال این‌که این‌ها مصداقی است از تبری از دشمنان اهل‌بیت(ع). در حالی‌که به نظر من این‌گونه موضع‌گیری‌ها، مردم را بیشتر از اهل‌بیت(ع) دور می‌کند. اگر در خودمان این تکلیف را احساس می‌کنیم که مردم را به سوی اهل‌بیت(ع) تشویق کنیم و مذهب اهل‌بیت(ع) را ترویج کنیم، با این‌گونه موضع‌گیری‌ها این مهم محقق نمی‌شود. این‌گونه موضع‌گیری‌ها چه بسا باعث شود که مرام و مسلک اهل‌بیت(ع) هم‌چنان مهجور بماند و افراد رغبتی به گرایش به سمت اهل‌بیت(ع) پیدا نکنند.

در روایات معصومین(ع) مکرراً از شیعه خواسته شده است که زینت برای امامان(ع) خود باشید نه مایه ننگ و عار: «شیعتنا کونوا لنا زینا و لا تکونوا علینا شینا.»

 

* فرهنگ خردورزی با زبان محبت می‌تواند بستر تعامل بین مذاهب اهل‌سنت و تشیع را فراهم کند. در این باره نظر شما چیست؟

هر دو مؤلفه‌ای که در این سؤال مطرح کردید، ریشه در تعالیم و آموزه‌های امامان معصوم(ع) دارد. در طول تاریخ هرجا عالمان شیعه توانسته‌اند باب گفت‌وگو با عالمان اهل‌سنت را بگشایند و شیعه را به‌درستی معرفی کنند، می‌بینیم همین فرهنگ خردورزی و زبان محبت‌آمیز است که زمینه را فراهم کرده است.

آن‌چه باعث شد مرحوم آیت‌الله بروجردی در پروژه تقریبی خودش موفق باشد و در نهایت شیخ شلتوت از مشایخ بزرگ الازهر مصر فتوایی صادر کرد مبنی بر این‌که تبعیت از مذهب فقهی جعفری به عنوان یکی از مذاهب اسلامی مجزی است و مسلمین می‌توانند در مسائل فقهی خود طبق مذهب جعفری عمل کنند و ایشان با این فتوا در واقع مذهب شیعه را به عنوان مذهب پنجم از مذاهب اسلامی به رسمیت پذیرفت، این در سایه همین خردورزی و زبان محبت‌آمیز محقق شد. یا اگر می‌بینیم مرحوم شرف‌الدین عاملی با عالم اهل‌سنت مکاتباتی را ترتیب می‌دهد و شاید چهل ـ پنجاه بار نامه‌هایی بین ایشان و آن عالم بزرگ اهل‌سنت رد و بدل می‌شود و در نهایت آن عالم بزرگ اهل‌سنت شناخت کامل‌تری نسبت به شیعه پیدا می‌کند و به بسیاری از حقایق و معتقدات شیعه اعتراف می‌کند، این در سایه همان خردورزی و زبان محبت‌آمیز است.

متأسفانه در ناحیه هر دو مذهب برخی از خواص احساس می‌کنند که پروژه وحدت و تقریب بین مذاهب اسلامی کیان مذهب آن‌ها را تهدید می‌کند و به این اعتبار به این پروژه بدبین هستند. البته بعضی از آن‌ها دچار هواپرستی هستند و تصور می‌کنند اگر در این مسئله کوتاه بیایند و قدری مسامحه به خرج دهند از ناحیه پیروان و مریدان خودشان مورد کم‌توجهی و کم‌رغبتی قرار خواهند گرفت و گویا برای آن‌ها سرشکستگی خواهد داشت؛ به همین دلیل به پروژه تقریب پشت کرده‌اند و علیه این پروژه عمل می‌کنند. من توصیه اکید می‌کنم به پیروان مکتب اهل‌بیت(ع) که یک بار دیگر با دقت به آموزه‌ها و تعالیم اهل‌بیت(ع) در مواجهه با برادران اهل‌سنت رجوع کنند. امامان معصوم(ع) را در واقع الگوی زندگی می‌دانیم و معتقدیم زندگی آن‌ها در جامعه، فلسفه و حکمتش این بوده است که خداوند حجت را به صورت ملموس و عینی بر مردم تمام کند و مردم تعالیم صحیح را در سیره امام(ع) ببینند و دریافت کنند. اگر چنین است، باید در تنظیم روابط میان خود و دیگر مذاهب نیز به سیره و سنت قولی و فعلی امامان(ع) خود رجوع کنیم.


برچسب ها : غفوری نژاد, دانشگاه ادیان و مذاهب, وحدت
دفتر تقریب مذاهب اسلامی


نشانی: ایران - قم - پردیسان
تلفن: 32802610 25 98+
فکس: 32802627 25 98+
کد پستی: 3749113357
صندوق پستی: 37185 - 178
پست الکترونیکی: info@urd.ac.ir
سامانه پیامکی: 3000135789

دانشکده ها

دانشکده شیعه شناسی
دانشکده ادیان
دانشکده مذاهب
دانشکده فلسفه
دانشکده زن و خانواده
دانشکده عرفان
دانشکده مجازی

خدمات فناوری اطلاعات

سامانه جامع آموزش
سامانه آموزش مجازی
سامانه پذیرش دانشجو
سامانه اتوماسیون اداری
پست الکترونیک
جستجو در کتابخانه
کتابخانه دیجیتال

درباره ما

رسالت و وظیفه‌ی اسلامی فرهیختگان حوزوی و دانشگاهی است که از قبیل آسیب‌ها و خسارت‌ها جلوگیری و با اقدامات سنجیده، علمی و عملی در رفع و یا حداقل مهارکردن این مشکل تلاش کنند. این رسالت خطیر دانشگاه ادیان و مذاهب را برانگیخت تا اقدام به تأسیس دفتر تقریب مذاهب بنماید و در امر پژوهش در باب وحدت اسلامی گام برداشته، در راه اعتلای امت اسلامی و تفاهیم مذهبی مسلمانان انجام وظیفه کند.

طراحی، توسعه و پشتیبانی: کویر سبز