دفتر تقریب مذاهب اسلامی
FA
 
آخرین مطالب
حجت‌الاسلام و المسلمین نواب:
وهابیت با پول عربستان سعودی تقویت می‌شود
دکتر مهراب صادق نیا؛
مسئولیت‌پذیری و تمرین
حجت‌الاسلام و المسلمین سید ابوالحسن نواب:
موجی از همدلی و همکاری را در مناطق سیل‌زده مشاهده کردم
معاون آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشگاه خبر داد
آزمون دانشگاه ادیان و مذاهب در استانها و شهرهای مختلف برگزار می شود
نماینده دانشگاه ادیان و مذاهب در گفتگو با خبرنگاران اعلام کرد:
تسهیلات جدید دانشگاه ادیان و مذاهب برای طلاب خراسان
دبیر مجمع نمایندگان دانشگاه ادیان و مذاهب مطرح کرد:
آغاز پذیرش اختصاصی طلاب در مقاطع ارشد و دکتری

بازخوانی پرونده تقریب؛ رویکردها و چالشها؛

 
تاریخ انتشار: 1397/09/29    

بازخوانی پرونده تقریب؛ رویکردها و چالشها؛

مشکل جریان تقریب در ایران کنونی این است که هنوز یک نظریه دینی در مورد تقریب نداریم

به گزارش خبرنگار مهر، نشست علمی «بازخوانی پرونده تقریب؛ رویکردها و چالش­ها» با حضور حجت الاسلام والمسلمین دکتر محمد تقی سبحانی و حجت الاسلام والمسلمین دکتر مهراب صادق نیا چهارشنبه ۲۸ آذر ۱۳۹۷ ساعت ۱۲:۳۰ در دانشگاه ادیان و مذاهب، سالن امام موسی صدر برگزار شد.

در ابتدای جلسه دکتر سبحانی به تقسیم دیدگاه خود به دو بخش پرداخت؛ دیدگاه­ بنده در مورد تقریب دو بخش دارد که در این جلسه فقط به بخش اول آن می­پردازم، بخش اول دیدگاهی تحلیلی انتقادی و آسیب­شناسانه به تقریب در گذشته تاریخ آن است و بخش دوم ایده و طرح عملی بنده برای تحقق پروژه تقریب است.

وی در بازخوانی پروژه تقریب گفت: تاریخ تقریب را می­توان در سه مرحله بیان نمود؛ مرحله اول و آغازین بحث تقریب به دوره نادر شاه افشار بر می­گردد، بعد از دوره صفویه و فتح ایران توسط نادرشاه، وی قصد داشت با طرح تقریب مشکل جامعه شیعی و سنی آن زمان را حل کند و طرح مؤتمر بغداد در همین راستا بود اما در این طرح خود ناکام ماند و بعد از او نیز این مسئله ناتمام باقی ماند. مرحله دوم طرح وحدت سید جمال الدین اسد آبادی است که به دنبال او محمد عبده و به خصوص رشید رضا پروژه او را ادامه دادند و طرح تأسیس دار التقریب نیز در ادامه این مرحله بود. این مرحله در سال 1960 مقارنِ به رسمیت شناخته شدن اسرائیل توسط شاه ایران با شکست مواجه شد. با وجود اینکه مرحوم آیت الله بروجردی و شیخ محمود شلتوت در این مرحله حضور فعال داشتند. مرحله سوم یک دهه بعد از انقلاب اسلامی ایران بود که با تأسیس مجمع جهانی تقریب وارد مرحله جدیدی شد و بیشتر محل کلام این مرحله است.

سبحانی با نگاه آسیب شناسانه به وضعیت تاریخی تقریب خاطرنشان کرد؛ کسی نمی­تواند تجربه نزدیک به دو قرن تفاهم در جهان اسلام را نادیده بگیرد. واقعا معلوم نبود اگر چنین تلاش­هایی صورت نمی­گرفت جهان اسلام دچار چه مشکلاتی بود. بنده آثار و ضرورت ادامه حرکت تقریب را منکر نیستم. البته باید از آسیب­ها درس بگیریم و نقاط قوت را تقویت کنیم. واقعا امروز نمی­توان گفت که وضعیت تقریب چه در میان علما و چه در لایه سیاسی و توده­ها وضعیت مناسبی دارد و توأم با توفیق بوده است.

مدیر عامل بنیاد فرهنگی امامت، عواملی که باعث شد تقریب در این سه مرحله ناکام باشد را سه عامل عنوان کرد؛ عامل اول سیاست؛ از عوامل موثر در شکل‌­گیری و یا ناکامی تقریب سیاست بوده است که در بخش پارادوکس سیاست توضیح خواهم داد. عامل دوم؛ وجود جریان­های تند و افراطی در هر دو طرف بوده است. جریان­های عمده­ای از اهل سنت یا شیعه مانع از نقطه التقاء بین طرفین شدند. عامل سوم؛ عدم قدرت جذب علمای مسلمین به این پروژه؛ یعنی در واقع شخصیت­های خاصی از علما آمدند و پروژه تقریب را پیش بردند و عمدتا این حرکت حرکت اقلیت­ها بود و نتوانست عموم علما را با خود همراه کند. امروز گروه­های تقریبی به انزوا رفته­اند و باید گروه سومی بیاید و بین گروه های تقریبی و علما مصالحه کند.

 سبحانی در بخش دیگری از سخنانش به آسیب­‌های امروزی پروژه تقریب پرداخت؛ آسیب اول پارادوکس سیاست و تقریب، سیاست را نمی‌­شود از حوزه تقریب حذف کرد. حتی اگر شیعه بتواند این کار را بکند در میان اهل سنت امکان پذیر نیست، چرا که فقه اهل سنت عالم را مامور به اطاعت از سلطان می­داند. پس عنصر سیاست را نمی­توان حذف کرد! به قول علامه شرف الدین سیاست باعث تفرقه شده و خودش باید عامل جمع بشود. اما همین عنصر سیاست، با چالش­های غیر قابل پیش­بینی، همیشه یک پاشنه آشیل برای تقریب بوده است. مثلا امروز با عربستان مشکل سیاسی داریم و فردا مشکل نداریم و همین تقریب را دستخوش تغییر می­کند. حتی در مواردی ما بر این پارادوکس می­افزاییم. مثلا در افتتاحیه کنفرانس وحدت رئیس جمهور مواضع تند سیاسی خودش را در مورد عربستان به عنوان یک کشور اسلامی بیان می­کند. این یعنی مدل نگاه ما در پروژه تقریب دچار مشکل است.

وی آسیب دوم را فقدان یک نظریه دینی در مورد تقریب دانست؛ مشکل جریان تقریب در ایران کنونی این است که هنوز یک نظریه دینی در مورد تقریب نداریم. مطالبی که پراکنده در این مورد گفته می­شود نشان می­دهد مفهوم درستی از تقریب حتی در میان خود اصحاب تقریب شکل نگرفته است. با اغماض از بیان برخی تئوری­های تند مثل اسلام بلامذهب که در طرفین طرفدار ندارد، نظریه منسوب به آیت الله بروجردی که مرحوم آقای واعظ زاده مطرح می­کردند نیز واضح نیست. این که بحث خلافت و امامت و مسائل اختلافی تاریخی را کنار بگذاریم و بر اساس حدیث ثقلین، که مورد پذیرش طرفین است، مرجعیت علمی اهل بیت را محور تقریب قرار بدهیم نیز تبیین روشن ندارد و لوازم آن روشن نیست و تاکنون با این منطق نتوانستیم با اهل سنت گفتگو کنیم. هنوز مشخص نیست که مرجعیت علمی که برای اهل بیت در این نظریه مطرح می­شود پذیرش مرجعیت اهل بیت در فروع است یا در تمام معارف دین؟ روایت اهل بیت را بپذیریم بقیه را کنار بگذاریم یا روایت اهل بیت را هم بپذیریم؟ در واقع ما در بخش نظریه‌های تقریب، نظریه­هایی ساخته‌­ایم که پایه‌­ها و نتایج و لوازمشان مشخص نیست و به دلیل همین عدم وضوح معمولا در گام­‌های اولیه دچار مشکل می­‌شویم.

آسیب سوم اینکه؛ یک طرح و الگو و برنامه شفاف برای تقریب نداریم. سه تئوری برای تقریب در حال حاضر موجود است. تئوری اول نظریه اتحاد ملل اسلامی است؛ در ادبیات امام خمینی تقریب بین مذاهب مطرح نبوده است بلکه وحدت ملل اسلامی مطرح بوده است و این تئوری رویکرد سیاسی دارد نه رویکرد اعتقادی و بستر آن مصلحت و منفعت امت است. تئوری دوم تعایش مسلمین؛ یعنی جامعه به گونه­ای باشد که مسلمانان بتوانند با یکدیگر زندگی مسالمت آمیز داشته باشند. مثلا در عراق شیعه و سنی با یکدیگر نجنگند، در این نظریه تِم مذهبی وجود ندارد و نمی­گوید در حوزه فکری و اعتقادی یکی بشویم. تئوری سوم نگاه اعتقادی و دینی و مذهبی است. نظریه تقریب پروژه سوم به معنای دقیق کلمه است. یعنی چه کنیم که مذاهب اسلامی از نظر فکری به هم نزدیک شوند. ما در طول تاریخ واقعا نمی­دانستیم تقریب باید بر محور کدام یک از این سه الگو و مدل باشد و همیشه خلط کرده‌­ایم.

 سبحانی آسیب چهارم را عدم ارتباط درونی موفق در میان شیعیان دانست؛ ما در ارتباط درونی خودمان مدل موفق نداریم، به همین دلیل مدل ارتباط بیرونی مان نیز مخدوش است. ما باید مراقب باشیم پروژه تقریب در خانه خودش غریب نشود. این در حالی است که منطق تعامل و ارتباط امروزه در جهان تبدیل به یک دانش شده است اما ما دچار اختلال در روابط شیعی شیعی هستیم. چگونه می­توانیم این اختلال را در مدل شیعی سنی نداشته باشیم؟

بعد از اتمام سخنان سبحانی دانشجویان حاضر در نشست به ایراد سوالات و نظرات خود پرداختند و در ادامه دکتر مهراب صادق نیا چند نکته را بیان کرد.

در ابتدا حجت الاسلام والمسلمین صادق نیا ادعای اصلی سخنان  دکتر سبحانی را عدم امکان استمرار پروژه تقریب دانسته و در مقابل گفت: ادعای اینکه مشکلات تقریب امکان استمرار این پروژه را از ما گرفته است به نظرم اشتباه است. چون یک پدیده را باید از خاستگاه خودش ارزیابی و داوری کرد. صحبت شما با یک تحلیل تاریخی در مورد تقریب شروع شد ولی با یک تحلیل کلامی و به مثابه یک متکلم و عالم دینی پروژه تقریب را داوری کردید در حالی که پروژه تقریب یک امر اجتماعی و یک مصلح مدنی و اجتماعی باید مشکل را حل کند، اتحاد و اختلاف به نوعی صورت بندی جامعه است و یک امر اجتماعی است. ضمن اینکه وقتی ما یک امر اجتماعی را بررسی می­کنیم نمی­توانیم همه مفاهیم را علمی قالب­بندی کنیم. وقتی با یک امر اجتماعی طرف هستیم پویایی و سیالیت و درک شرایط باید لحاظ شود.

صادق‌نیا در بیان نقد دوم به سخنان سبحانی گفت: در جامعه مدرن باید ببینیم دین چه اندازه جامعه آفرین بوده است؟ ادیان در شرایط فعلی می­توانند جامعه درست کنند؟ کدام جامعه بر اساس انسجام مذهبی پدید آمده است؟ امروزه مفهوم ملت جای مفهوم امت را گرفته و جوامع امروز بر اساس مفاهیم جدید شکل گرفته است پس صرفا با پروژه تقریب، به عنوان پروژه­ای دینی، نمی­توان جامعه­ای بدون اختلاف پدید آورد و در نهایت انتظار داشت چون تقریب امت را باز تولید نکرده پس تقریب ناکار آمد است!

عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب در نقد سوم خود گفت: دکتر سبحانی تاکید دارند بر روی علما و می­گویند سیاست نه و علما؛ از قضا وقتی پای علما باز شود اختلافات بیشتر می شود. بلکه به نظر من هرجا علما بوده­اند اتفاقا اختلافات و درگیری­ها زیاد شده است. هوش فرهنگی این ظرفیت را به جوامع می­دهد که همه سازگار با هم زندگی کنند اما تا یک عالم دینی بیاید اختلاف­ها شروع می­شود. ضمن اینکه مراد دکتر سبحانی از آمدن علما به عرصه تقریب روشن نیست.

در پایان حجت الاسلام والمسلمین صادق نیا گفت: پروژه تقریبِ سبحانی بهر حال بازی در زمین تقریب است. چرا پروژه تقریب خودتان را رقیب سه تئوریِ اتحاد و تعایش و همفکری قرار دادید؟ چطور تئوری تقریب می­تواند رقیب باشد و بگوید مثلا فلان تئوری نه و من هستم! بلکه همه بازی در زمین تقریب است.

دکتر سبحانی بعد از سخنان دانشجویان و حجت الاسلام صادق نیا در پاسخ به نقدها خاطرنشان کرد؛ من از هر سه تئوری تقریب دفاع می­کنم و هر سه تئوری را قبول دارم ولی بین آنها نباید خلط کرد. هرکدام از این تئوری­ها منطق خاص خودش را دارد. مثلا تعایش یک مقوله اجتماعی است پس در این ساحت عالمان نیستند که باید نقش بازی کنند بلکه مثلا سیاست مداران یا فعالان اجتماعی باید نقش بازی کنند. مقوله وحدت یک مقوله چند ضلعی است که هر ضلعش منطق خودش را دارد. مثلا در تعامل با یک مقوله اجتماعی نباید با ابزار­های دینی آن را حل کرد و برای حل یک مسئله اجتماعی نباید مسائل مذهبی را دخالت داد تا با مذاکره بر سر یک مسئله اعتقادی مشکل حل را کنیم.


برچسب ها : دفتر تقریب, سبحانی, دانشگاه ادیان و مذاهب

نظرات
نام *
پست الکترونیک *
متن *
کد امنیتی *

Captcha
دفتر تقریب مذاهب اسلامی


نشانی: ایران - قم - پردیسان
تلفن: 32802610 25 98+
فکس: 32802627 25 98+
کد پستی: 3749113357
صندوق پستی: 37185 - 178
پست الکترونیکی: info@urd.ac.ir
سامانه پیامکی: 3000135789

دانشکده ها

دانشکده شیعه شناسی
دانشکده ادیان
دانشکده مذاهب
دانشکده فلسفه
دانشکده زن و خانواده
دانشکده عرفان
دانشکده مجازی

خدمات فناوری اطلاعات

سامانه جامع آموزش
سامانه آموزش مجازی
سامانه پذیرش دانشجو
سامانه اتوماسیون اداری
پست الکترونیک
جستجو در کتابخانه
کتابخانه دیجیتال

درباره ما

رسالت و وظیفه‌ی اسلامی فرهیختگان حوزوی و دانشگاهی است که از قبیل آسیب‌ها و خسارت‌ها جلوگیری و با اقدامات سنجیده، علمی و عملی در رفع و یا حداقل مهارکردن این مشکل تلاش کنند. این رسالت خطیر دانشگاه ادیان و مذاهب را برانگیخت تا اقدام به تأسیس دفتر تقریب مذاهب بنماید و در امر پژوهش در باب وحدت اسلامی گام برداشته، در راه اعتلای امت اسلامی و تفاهیم مذهبی مسلمانان انجام وظیفه کند.

طراحی، توسعه و پشتیبانی: کویر سبز